Puszcza Knyszyńska
| Puszcza Knyszyńska | |
 Puszcza Knyszyńska | |
| Informacje | |
| Państwo | Polska |
| Liczba ludności | |
| Język | polski |
| Strona internetowa | |
Puszcza Knyszyńska – rozległy kompleks leśny w województwie podlaskim, położony na północ i wschód od Białegostoku, pomiędzy okolicami Knyszyna, Czarnej Białostockiej, Sokółki, Krynek i Gródka. Jest jednym z najważniejszych obszarów przyrodniczych północno-wschodniej Polski. Dużą część puszczy obejmuje Park Krajobrazowy Puszczy Knyszyńskiej.
Głównym ośrodkiem turystycznym regionu jest Supraśl, położony praktycznie wewnątrz kompleksu leśnego. Puszcza nadaje się przede wszystkim do turystyki pieszej i rowerowej, obserwacji przyrody oraz spokojnego wypoczynku. Do najciekawszych miejsc należą rezerwat Krzemianka, Kopna Góra z arboretum i zagrodą żubrów oraz Silvarium w Poczopku.
Charakterystyka
Puszcza Knyszyńska zajmuje znaczną część Wysoczyzny Białostockiej. Jej krajobraz jest znacznie bardziej urozmaicony niż mogłoby sugerować określenie „puszcza nizinna” – występują tu wzgórza morenowe, doliny niewielkich rzek, liczne źródliska, tereny podmokłe i torfowiska.
Przez puszczę przepływa rzeka Supraśl wraz z licznymi dopływami. Sieć strumieni, mokradeł i torfowisk jest jednym z charakterystycznych elementów jej krajobrazu.
Dużą część kompleksu leśnego stanowią bory sosnowe i sosnowo-świerkowe. Charakterystyczna jest tzw. sosna supraska – lokalny ekotyp sosny zwyczajnej. Obok lasów iglastych występują lasy liściaste, łęgi, olsy, bagna i trzęsawiska. Roślinność puszczy ma wyraźne cechy borealne.
W puszczy żyją m.in. żubry, łosie, jelenie, sarny, dziki, bobry, wilki i rysie. Spotkanie żubra na wolności jest możliwe, szczególnie we wschodniej i południowo-wschodniej części kompleksu, jednak nie należy traktować go jako gwarantowanej atrakcji turystycznej.
Od XIV wieku puszcza należała do terenów łowieckich polsko-litewskich monarchów. Od XVII wieku na jej wschodnich obrzeżach osiedlali się Tatarzy; ich dziedzictwo kulturowe zachowało się m.in. w Kruszynianach i Bohonikach, gdzie znajdują się drewniane meczety.
Park Krajobrazowy Puszczy Knyszyńskiej im. prof. Witolda Sławińskiego utworzono w 1988 roku. Obejmuje ponad 72 tys. ha lasów i dolin rzecznych, jednak granice samego kompleksu leśnego są szersze niż granice parku krajobrazowego.
Puszcza jest rozległa – odległość pomiędzy atrakcjami po jej przeciwległych stronach może przekraczać kilkadziesiąt kilometrów. Przy pobycie jednodniowym najlepiej wybrać jeden z rejonów: Supraśl–Kopna Góra, Poczopek–Krynki albo zachodnią część puszczy z rezerwatem Krzemianka.
Park Krajobrazowy Puszczy Knyszyńskiej
Park utworzono w 1988 roku dla ochrony najcenniejszej, centralnej części Puszczy Knyszyńskiej. Obecnie zajmuje 72 860,17 ha, a otaczająca go otulina 53 827,54 ha. Jest jednym z największych parków krajobrazowych w Polsce. Siedziba dyrekcji znajduje się w Supraślu.
Park ma przede wszystkim charakter leśny – lasy i zadrzewienia zajmują około 85% jego powierzchni. Charakterystyczne są rozległe bory sosnowe i świerkowe, torfowiska, obszary źródliskowe oraz doliny niewielkich rzek i strumieni. Ukształtowanie terenu jest, jak na nizinną część Polski, dość urozmaicone: występują tu wzgórza morenowe, obniżenia wytopiskowe i głęboko wcięte doliny rzeczne. Duża liczba źródeł i terenów podmokłych oraz obecność gatunków związanych z chłodniejszym klimatem nadają puszczy wyraźnie borealny charakter.
W granicach parku i jego otuliny znajduje się ponad 20 rezerwatów przyrody. Do najbardziej interesujących z punktu widzenia turysty należą Krzemianka z udostępnioną ścieżką i drewnianymi kładkami przez tereny podmokłe, Woronicza w sąsiedztwie Kopnej Góry, rozległy rezerwat Budzisk, leśno-torfowiskowe Surażkowo i Stare Biele oraz chroniący starodrzew Krasne. Nie wszystkie rezerwaty są udostępnione do swobodnego zwiedzania – przed wejściem należy zwrócić uwagę na oznakowanie i przebieg wyznaczonych szlaków.
Park jest dobrym terenem do turystyki pieszej i rowerowej. Gęsta sieć dróg leśnych umożliwia tworzenie tras między Supraślem, Czarną Białostocką, Kopną Górą, Sokołdą, Poczopkiem, Krynkami, Gródkiem i Królowym Mostem. Przez jego teren prowadzą znakowane szlaki piesze i rowerowe, w tym odcinki szlaku Green Velo. Rzeki Supraśl i Sokołda są wykorzystywane również do turystyki kajakowej.
Wstęp na teren parku krajobrazowego jest bezpłatny i, w odróżnieniu od parku narodowego, nie ma tu bram ani jednego wyznaczonego obszaru zwiedzania. Poszczególne części puszczy najlepiej poznawać z kilku punktów wypadowych. Dla osób odwiedzających region po raz pierwszy najbardziej dostępne są okolice Supraśla, Kopnej Góry z arboretum i zagrodą żubrów, rezerwat Krzemianka oraz Poczopek z Silvarium. Na drogach leśnych obowiązują ograniczenia ruchu samochodowego, a w rezerwatach dodatkowe zasady ochrony przyrody.
Dojazd
Głównym regionalnym węzłem komunikacyjnym jest Białystok. Jako punkty wejściowe do puszczy dobrze sprawdzają się przede wszystkim Supraśl od strony południowej oraz Knyszyn od strony zachodniej.
Pociągiem
Najważniejszym węzłem kolejowym dla odwiedzających Puszczę Knyszyńską jest Białystok. Stąd dalszą podróż można kontynuować autobusem, rowerem lub samochodem.
Do zachodniej części puszczy można również dojechać pociągiem do Czarnej Białostockiej. Stacja jest dobrym punktem rozpoczęcia wycieczek rowerowych w zachodniej i północnej części kompleksu.
W sezonie turystycznym bywają uruchamiane pociągi regionalne na trasie Białystok – Waliły. Waliły mogą być punktem rozpoczęcia wycieczek po południowo-wschodniej części puszczy. Przed podróżą należy sprawdzić aktualny rozkład, ponieważ połączenie ma charakter sezonowy.
Samochodem
Najłatwiejszy dojazd od strony Białegostoku prowadzi:
- drogą wojewódzką nr 676 przez Supraśl w kierunku Kopnej Góry, Poczopka i Krynek,
- drogą krajową nr 8 w kierunku Augustowa – do zachodniej części puszczy i rezerwatu Krzemianka,
- drogą krajową nr 65 w kierunku Bobrownik i Gródka – do południowo-wschodniej części puszczy.
Nie wszystkie drogi widoczne na mapach są dostępne dla samochodów. Wiele dróg leśnych ma zakaz ruchu pojazdów silnikowych. Samochód najlepiej pozostawiać na wyznaczonych parkingach i miejscach postoju.
Autobusem
Z Białegostoku do Supraśla kursują autobusy PKS Nova, m.in. linie 500 i 500A. Supraśl jest najłatwiej dostępną komunikacją publiczną bazą do zwiedzania puszczy.
W sezonie letnim mogą być uruchamiane dodatkowe połączenia turystyczne z Białegostoku przez Supraśl i Kopną Górę w kierunku Poczopka i Krynek, m.in. w ramach tzw. Turystycznej Ósemki. Są to połączenia sezonowe, dlatego przed wyjazdem należy sprawdzić aktualny rozkład.
Rowerem
Do puszczy można wygodnie wjechać rowerem z Białegostoku. Jednym z głównych korytarzy turystyki rowerowej jest szlak Green Velo. Popularne są również trasy przez Ogrodniczki, Supraśl, Cieliczankę i Królowy Most.
Transport
Do miejscowości położonych na obrzeżach puszczy można dotrzeć transportem publicznym, jednak przemieszczanie się pomiędzy atrakcjami położonymi w głębi kompleksu jest znacznie trudniejsze.
Najbardziej uniwersalnymi środkami transportu są samochód i rower. Do pieszych wędrówek warto wybierać konkretne rejony i rozpoczynać trasę z jednego z parkingów lub miejscowości.
Na wielu drogach leśnych obowiązuje zakaz ruchu samochodów, natomiast są one dostępne pieszo i rowerem. Po długotrwałych opadach część dróg gruntowych może być błotnista lub trudno przejezdna.
Warto zobaczyć
Miejscowości
- Supraśl – najważniejszy ośrodek turystyczny Puszczy Knyszyńskiej. Uzdrowisko z monasterem Zwiastowania Przenajświętszej Bogurodzicy, Muzeum Ikon, zabytkową zabudową i rozbudowaną bazą gastronomiczną i noclegową. Dobry punkt wypadowy do centralnej części puszczy.
- Knyszyn – miasto po zachodniej stronie regionu i jeden z punktów dojazdowych do Puszczy Knyszyńskiej.
- Wasilków – miasto na południowo-zachodnim obrzeżu regionu.
- Czarna Białostocka – miasto na zachodnim skraju puszczy, mające połączenie kolejowe z Białymstokiem. Dobry punkt startowy dla wycieczek rowerowych.
- Krynki – niewielkie miasto na wschodnim obrzeżu puszczy, o interesującym, promienistym układzie ulic. Baza do zwiedzania wschodniej części regionu oraz pobliskich Kruszynian.
- Sokółka – miasto na północno-wschodnim obrzeżu regionu.
- Gródek – miejscowość na południowo-wschodnim obrzeżu kompleksu leśnego.
- Michałowo – miasto na południowo-wschodnim obrzeżu regionu.
- Królowy Most – niewielka miejscowość w południowej części puszczy, położona wśród lasów i wzgórz. Znajdują się tutaj cerkiew św. Anny i katolicka kaplica św. Anny.
- Sokołda – niewielka osada w centralnej części puszczy nad rzeką Sokołdą; w okolicy znajdują się szlaki piesze i rowerowe oraz obiekty związane z historią regionu.
- Poczopek – osada leśna pomiędzy Kopną Górą i Krynkami, znana przede wszystkim z kompleksu edukacyjnego Silvarium.
Przyroda i obiekty edukacyjne
Inne ciekawe miejsca
Aktywny wypoczynek
Turystyka piesza
Puszcza ma gęstą sieć dróg leśnych, znakowanych szlaków oraz krótszych ścieżek edukacyjnych. Na pierwszy pobyt szczególnie nadają się:
- ścieżka przez rezerwat Krzemianka,
- trasy wokół Kopnej Góry i rezerwatu Woronicza,
- ścieżki rozpoczynające się przy Silvarium w Poczopku,
- okolice Supraśla, Surażkowa i Cieliczanki,
- trasy w rejonie Królowego Mostu.
W centralnej części puszczy odległości pomiędzy miejscowościami są znaczne. Na dłuższą wycieczkę należy zabrać wodę i prowiant.
Rower
Puszcza Knyszyńska jest bardzo dobrym terenem do turystyki rowerowej. Większość tras prowadzi drogami leśnymi, szutrowymi i lokalnymi drogami asfaltowymi.
Przez region przebiega trasa Green Velo. Z Białegostoku można m.in. urządzić wycieczkę przez Ogrodniczki, Supraśl, Cieliczankę i Królowy Most. Liczne drogi leśne umożliwiają budowanie własnych pętli pomiędzy Supraślem, Kopną Górą, Sokołdą i Poczopkiem.
Najbardziej uniwersalny jest rower trekkingowy, gravelowy lub górski. Po intensywnych opadach niektóre leśne drogi mogą być silnie piaszczyste albo błotniste.
Do Zagrody Pokazowej Żubrów rowerem wjeżdżać nie wolno – należy pozostawić go przed obiektem.
Różnice wysokości na większości obszaru puszczy są niewielkie, dlatego wiele tras pieszych i rowerowych nadaje się również dla mniej doświadczonych turystów. Trudność konkretnej trasy może jednak zależeć od nawierzchni, błota, piachu i długości odcinka.
Kajaki
Głównymi rzekami wykorzystywanymi do spływów są Supraśl i Sokołda. Sokołda przepływa przez jedne z bardziej odludnych fragmentów puszczy; wyznaczony szlak kajakowy prowadzi m.in. przez okolice Dworzyska, Kopnej Góry, Sokołdy i Surażkowa do ujścia do Supraśli.
Warunki na małych rzekach leśnych zależą od poziomu wody. Mogą występować zwalone drzewa, płycizny oraz inne naturalne przeszkody, dlatego przed spływem warto sprawdzić aktualne warunki.
Obserwacja przyrody
Największe szanse na obserwowanie zwierząt są rano i pod wieczór, z dala od uczęszczanych dróg. Żubry występują na wolności, ale ich poszukiwanie nie powinno polegać na schodzeniu ze szlaków ani zbliżaniu się do stada.
Pewnym miejscem zobaczenia żubrów jest Zagroda Pokazowa w Kopnej Górze, choć ze względu na dużą powierzchnię wybiegu zwierzęta mogą okresowo przebywać w lesie poza zasięgiem wzroku.
Zakupy
W miejscowościach na obrzeżach puszczy można kupić drobne pamiątki i lokalne produkty, w tym miód. Większy wybór sklepów i centrów handlowych znajduje się w Białymstoku.
Wyżywienie i kulinaria
Największy wybór restauracji, kawiarni i barów znajduje się w Supraślu. Lokale działają również w Czarnej Białostockiej, Krynkach, Gródku i większych miejscowościach na obrzeżach puszczy.
W regionie warto spróbować potraw charakterystycznych dla kuchni podlaskiej i pogranicza, takich jak babka ziemniaczana, kiszka ziemniaczana, kartacze i pierogi. We wschodniej części regionu, zwłaszcza podczas wycieczki w stronę Kruszynian, można również spróbować kuchni tatarskiej.
W lokalnej kuchni spotyka się również produkty kojarzone z regionem leśnym, takie jak grzyby, owoce leśne, ryby i dziczyzna.
W głębi puszczy punktów gastronomicznych praktycznie nie ma, dlatego na dłuższą wycieczkę pieszą lub rowerową należy zabrać własny prowiant i wodę.
Rozrywka
Osoby szukające większego wyboru wieczornych lokali i wydarzeń powinny kierować się do Białegostoku.
Noclegi
Największa baza noclegowa znajduje się w Supraślu – działają tu hotele, pensjonaty, apartamenty i gospodarstwa agroturystyczne.
Mniejsze obiekty noclegowe i gospodarstwa agroturystyczne można znaleźć również w okolicach Sokołdy, Kopnej Góry, Krynek, Gródka i Czarnej Białostockiej. W regionie można znaleźć także kempingi i pola namiotowe; przed przyjazdem warto sprawdzić ich aktualną dostępność i sezon otwarcia.
Osoby planujące kilkudniowe wycieczki rowerowe powinny wcześniej sprawdzić rozmieszczenie noclegów. W centralnych partiach kompleksu leśnego praktycznie nie ma miejscowości ani usług turystycznych.
Informacja turystyczna
W planowaniu wycieczek przydatne są również strony poszczególnych nadleśnictw: Supraśl, Krynki, Knyszyn, Czarna Białostocka i Waliły. Informują one m.in. o obiektach turystycznych, ścieżkach edukacyjnych, miejscach postoju oraz czasowych zakazach wstępu do lasu.
Bezpieczeństwo
Puszcza Knyszyńska jest rozległym kompleksem leśnym, a część szlaków prowadzi przez tereny słabo zaludnione. Przed dłuższą wycieczką warto pobrać mapę do pracy offline; w niektórych miejscach zasięg sieci komórkowych może być słabszy.
Wiosną i latem występują kleszcze i liczne komary. Wskazane są zakryte buty i odzież oraz środek odstraszający owady.
Po opadach drogi i ścieżki biegnące przez obniżenia terenu mogą być podmokłe. Na mniej uczęszczane trasy warto zabrać nieprzemakalne obuwie.
W rezerwatach należy poruszać się po udostępnionych szlakach i ścieżkach. Okresowo mogą obowiązywać czasowe zakazy wstępu związane m.in. z zagrożeniem pożarowym, pracami leśnymi albo uszkodzeniem infrastruktury – należy respektować informacje i oznakowanie Lasów Państwowych.
Żubrów spotkanych na wolności nie wolno podchodzić ani dokarmiać. Należy zachować duży dystans i umożliwić zwierzęciu swobodne odejście.
Gdzie dalej
- Białystok – największe miasto regionu i główny węzeł komunikacyjny, bezpośrednio sąsiadujący z puszczą.
- Kruszyniany – wieś tatarska na wschód od puszczy, z zabytkowym drewnianym meczetem i mizarem; można ją połączyć z wizytą w Krynkach i Poczopku.
- Bohoniki – druga z najbardziej znanych miejscowości związanych z Tatarami polskimi.
- Tykocin – zabytkowe miasteczko na zachód od Puszczy Knyszyńskiej.
- Biebrzański Park Narodowy – rozległe bagna i ostoja ptaków położone na północny zachód od puszczy.
- Białowieski Park Narodowy i Puszcza Białowieska – kolejny duży kompleks leśny województwa podlaskiego, położony na południowy wschód od Białegostoku.
 |
- Has map markers
- Województwo podlaskie