Knyszyn

	Knyszyn;
	Kościół św. Jana Apostoła i Ewangelisty
	Herb
	Informacje
Państwo	Polska
Region	Województwo podlaskie
Nr kierunkowy	(+48) 85
Kod pocztowy	19-120
	Strona internetowa

Knyszyn – niewielkie historyczne miasto w województwie podlaskim, w powiecie monieckim, około 30 km na północny zachód od Białegostoku, na zachodnim skraju Puszczy Knyszyńskiej. Najważniejszy okres w dziejach miasta przypada na XVI wiek i związany jest z królem Zygmuntem II Augustem, który wielokrotnie przebywał w miejscowym dworze i zmarł tu 7 lipca 1572 roku.

Knyszyn jest dobrym celem kilkugodzinnej wycieczki, szczególnie dla osób zainteresowanych historią Jagiellonów, dawnym wielokulturowym Podlasiem i architekturą drewnianą. Może również służyć jako punkt rozpoczęcia wycieczek rowerowych w zachodnią część Puszczy Knyszyńskiej.

Charakterystyka

Początki osady są związane z dobrami Radziwiłłów. Na początku XVI wieku powstał tutaj dwór, który później stał się rezydencją Zygmunta Augusta. W 1568 roku król nadał Knyszynowi prawa miejskie.

Zygmunt August szczególnie chętnie przebywał w Knyszynie. Jego pobyty w mieście trwały łącznie około 500 dni. Tutejszy kompleks rezydencjonalny znajdował się w rejonie obecnej ul. Białostockiej i sięgał w stronę rzeki Jaskranki. Król zmarł w Knyszynie 7 lipca 1572 roku.

Z królewskiej rezydencji nie zachował się pałac ani „zamek” w znaczeniu murowanej warowni. Miejsce dawnego dworu jest jednak jednym z punktów lokalnego szlaku historycznego, a pozostałością dawnego założenia są m.in. ślady układu stawów.

Przed II wojną światową Knyszyn był miastem wielokulturowym. Oprócz katolików mieszkali tu prawosławni, protestanci i liczna społeczność żydowska. Pamiątkami po niej są przede wszystkim cmentarze oraz miejsca po dawnych świątyniach.

Dojazd

Pociągiem

Knyszyn ma stację kolejową na linii Białystok – Ełk, obsługiwaną przez pociągi regionalne.

1 Stacja kolejowa Knyszyn, . Stacja znajduje się około 3,5 km na południowy zachód od centrum miasta, w rejonie Knyszyna-Zamku i Rudy. Zatrzymują się tu pociągi REGIO kursujące na trasie Białystok – Mońki – Grajewo – Ełk. Ze stacji do centrum Knyszyna trzeba dojść pieszo, dojechać rowerem lub zorganizować dalszy transport.

Nazwa stacji może być myląca – nie znajduje się ona przy samym rynku ani w zwartej zabudowie Knyszyna.

Autobusem

Knyszyn ma połączenia autobusowe przede wszystkim z Białymstokiem i Mońkami. Kursują m.in. autobusy PKS Nova oraz prywatnego przewoźnika Kurier Jankowscy na trasie Goniądz – Mońki – Knyszyn – Białystok.

Od 2026 roku rozwijane są również lokalne połączenia autobusowe na terenie powiatu monieckiego, łączące Knyszyn m.in. z Krypnem, Trzciannem, Mońkami i Kalinówką Kościelną.

Przed podróżą należy sprawdzić aktualny rozkład – liczba kursów poza dniami roboczymi może być niewielka.

Samochodem

Przez Knyszyn przebiega droga krajowa nr 65 łącząca Białystok z Mońkami, Grajewem i Ełkiem. W mieście przecina się ona z drogą wojewódzką nr 671 prowadzącą w kierunku Korycina oraz Starego Jeżewa.

Z Białegostoku jest około 30 km, z Moniek około 14 km, a z Tykocina około 25 km.

W przeciwieństwie do informacji spotykanej w starszych zagranicznych przewodnikach Knyszyn nie leży w pobliżu drogi ekspresowej S61.

Rowerem

Knyszyn jest dogodnym punktem dla wycieczek w stronę Puszczy Knyszyńskiej, Krypna i Tykocina. Przez okolicę prowadzą lokalne znakowane szlaki turystyczne, w tym Szlak Królowej Bony i Szlak Dawnego Pogranicza.

Transport

Centrum miasta jest niewielkie i wszystkie najważniejsze zabytki można zwiedzać pieszo.

Wyjątkiem jest stacja kolejowa położona około 3,5 km od rynku. Do Knyszyna-Zamku, Czechowizny, Kalinówki Kościelnej i atrakcji przyrodniczych najwygodniej dojechać rowerem lub samochodem.

Warto zobaczyć

1 Rynek, . Historyczne centrum miasta zachowujące elementy układu urbanistycznego wytyczonego w XVI wieku. W czasach Zygmunta Augusta znajdowały się tutaj m.in. ratusz, waga miejska i zabudowania handlowe. Dzisiejszy rynek ma charakter niewielkiego miejskiego placu z parkiem.

2 Pomnik Zygmunta II Augusta, Rynek, . Pomnik ostatniego króla z dynastii Jagiellonów, szczególnie silnie związanego z Knyszynem. Zygmunt August wielokrotnie przebywał w miejscowym dworze i tutaj zmarł 7 lipca 1572 roku.

3 Kościół św. Jana Apostoła i Ewangelisty, ul. Kościelna 1, ☎ +48 85 716 70 15. Najważniejszy zabytek architektoniczny Knyszyna. Pierwszy kościół ufundował w 1520 roku Mikołaj Radziwiłł. Obecna murowana świątynia powstała w XVI wieku i została konsekrowana w 1601 roku. W następnych stuleciach była przebudowywana; charakterystyczną wieżę i rozbudowane prezbiterium uzyskała na początku XX wieku. W 2026 roku prowadzone są prace konserwatorskie we wnętrzu, dlatego dostępność poszczególnych części świątyni może być czasowo ograniczona.

Lamus plebański, ul. Kościelna 1, . Drewniany spichlerz z 1818 roku stojący przy kościele. Jest jednym z nielicznych zachowanych na Podlasiu lamusów podcieniowych. Budynek wykonano w konstrukcji zrębowej, z charakterystycznym podcieniem i wysokim czterospadowym dachem krytym gontem. W latach 2017–2018 został gruntownie odrestaurowany, a w 2020 roku otrzymał wyróżnienie w konkursie „Zabytek Zadbany”. Wnętrze można oglądać po uzgodnieniu z parafią.

4 Dom Klattów, ul. Kościelna 6, . Zabytkowy drewniany dom mieszkalny. W części pomieszczeń odtworzono wnętrze nawiązujące do okresu międzywojennego z dawnymi meblami, piecami kaflowymi i przedmiotami codziennego użytku. Obiekt wykorzystywany jest również przez Knyszyński Ośrodek Kultury do działalności wystawienniczej. Zwiedzanie najlepiej wcześniej uzgodnić z KOK.

Izba Regionalna, Rynek 39, ☎ +48 85 727 99 97. Niewielkie muzeum regionalne prowadzone przez Knyszyński Ośrodek Kultury. Zbiory obejmują przedmioty historyczne i etnograficzne związane z Knyszynem, w tym dokumenty, fotografie, monety, dawne narzędzia oraz zabytki przekazane przez miejscową parafię. W zbiorach znajdują się m.in. dawne szaty i naczynia liturgiczne oraz dokument Stanisława Augusta Poniatowskiego. Przed wizytą warto potwierdzić godziny otwarcia.

Galeria Haftu i Koronki, Rynek 39, ☎ +48 85 727 99 97. Ekspozycja Knyszyńskiego Ośrodka Kultury prezentująca lokalne tradycje hafciarskie i koronkarskie. Można ją połączyć ze zwiedzaniem Izby Regionalnej.

Miejsce dawnego dworu królewskiego, rejon ul. Białostockiej 36–43, . W tym rejonie znajdowała się XVI-wieczna rezydencja Zygmunta Augusta. Kompleks rozpoczynał się w pobliżu obecnej szkoły i ciągnął w kierunku Jaskranki. Składał się z kilku dużych budynków mieszkalnych i gospodarczych, ogrodu, stawów, kuchni, browaru, piekarni, łaźni i stajni. Sam dwór nie zachował się. Miejsce oznaczono tablicą na szlaku „Śladami historii królewskiego Knyszyna”.

5 Cmentarz św. Marka, ul. Tykocka, . Zabytkowy cmentarz katolicki. Znajdują się tutaj m.in. mogiły uczestników powstania styczniowego, groby żołnierzy oraz starsze nagrobki mieszkańców Knyszyna. Nazwa cmentarza pochodzi od istniejącego w tej okolicy kościoła św. Marka.

Cmentarz żydowski, Grądy, na wschód od Knyszyna, . Jeden z najciekawszych zachowanych zabytków żydowskich w tej części Podlasia. Nekropolia powstała na początku XVIII wieku na groblach dawnych królewskich sadzawek. Zajmuje ponad 3 ha i zachowały się na niej setki macew, w tym nagrobki z XVIII i XIX wieku. Znajduje się tu również mogiła Żydów zamordowanych podczas likwidacji społeczności knyszyńskiej w 1942 roku. Cmentarz jest położony poza zwartym centrum miasta.

Aktywny wypoczynek

Śladami historii królewskiego Knyszyna

Lokalny szlak historyczny jest najlepszym sposobem poznania miasta. Poszczególne miejsca oznaczono tablicami informacyjnymi.

Trasa prowadzi m.in. przez:

rynek,
miejsce dawnej cerkwi,
kościół św. Jana,
lamus,
zabytkowy dom przy ul. Kościelnej,
miejsce dawnej synagogi,
teren dworu królewskiego,
miejsca dawnej manufaktury tkackiej i kirchy ewangelickiej,
dawny szpital,
cmentarz św. Marka.

Dalsze punkty znajdują się w Knyszynie-Zamku i Kalinówce Kościelnej. Mapa szlaku jest dostępna na stronie gminy.

Rower

Okolice Knyszyna nadają się do turystyki rowerowej. W stronę wschodnią szybko dociera się do lasów Puszczy Knyszyńskiej, natomiast na zachód można kierować się w stronę Krypna i doliny Narwi.

Przez gminę prowadzą m.in.:

Szlak Królowej Bony – około 75 km, łączący Tykocin, Krypno, Knyszyn-Zamek, Knyszyn i dalej okolice Czarnej Białostockiej i Kopnej Góry. Łączy miejsca związane z Jagiellonami.
Szlak Dawnego Pogranicza – około 50 km z Knyszyna w kierunku Sokółki, prowadzący skrajem Puszczy Knyszyńskiej i przez tereny dawnego pogranicza Korony i Wielkiego Księstwa Litewskiego.
Obwodnica rowerowa gminy Knyszyn – lokalna trasa pozwalająca połączyć zabytki miasta z atrakcjami okolicznych wsi.

Na leśnych odcinkach najlepiej sprawdzi się rower trekkingowy, gravelowy lub górski.

Zakupy

Podstawowe sklepy spożywcze i usługowe znajdują się w centrum miasta i przy głównych ulicach. Knyszyn nie jest miejscem na większe zakupy – szerszy wybór sklepów jest w Mońkach i Białymstoku.

W Knyszyńskim Ośrodku Kultury można uzyskać informacje o lokalnym rękodziele, w tym hafcie i koronce.

Gastronomia

Wybór gastronomii jest niewielki, ale w centrum można zjeść ciepły posiłek.

Garden Bar, ul. Goniądzka 2, ☎ +48 605 690 596. Restauracja przy zachodniej części centrum. Dania obiadowe, pizza i popularna kuchnia polska. Aktualne godziny warto sprawdzić przed przyjazdem.

W regionie warto szukać potraw kuchni podlaskiej, m.in. kartaczy, babki i kiszki ziemniaczanej. Z okolicą związana jest także tradycja hodowli karpia knyszyńskiego.

Noclegi

W samym centrum Knyszyna baza noclegowa jest mała. Większość obiektów ma charakter agroturystyczny i znajduje się w okolicznych wsiach.

Folwark Jeleń, Wodziłówka 10B, ☎ +48 790 473 237. Gospodarstwo agroturystyczne kilka kilometrów od Knyszyna, przy wschodniej części gminy i terenach Puszczy Knyszyńskiej.

Uroczysko „Jeleń”, Wodziłówka 10C, ☎ +48 508 223 465, +48 790 473 289. Agroturystyka w Wodziłówce, dogodna dla osób planujących wycieczki po Puszczy Knyszyńskiej.

Szept Jeziora, Czechowizna 10, . Agroturystyka w pobliżu Jeziora Zygmunta Augusta. Dostępność należy potwierdzić przed przyjazdem.

Informacja turystyczna

1 Centrum Informacji Turystycznej, Rynek 39, ☎ +48 85 727 99 88. Informacje o mieście, szlakach, zabytkach i atrakcjach gminy. Warto zapytać o mapę szlaku „Śladami historii królewskiego Knyszyna”.

Najbliższe okolice

6 Knyszyn-Zamek, . Wieś około 3 km na południowy zachód od miasta. W XVI wieku przeniesiono tutaj gospodarcze zaplecze królewskich dóbr knyszyńskich. Później znajdowała się tu siedziba starostwa, a w XIX wieku zameczek Krasińskich. Zachowały się pozostałości dawnego parku. Nie należy mylić Knyszyna-Zamku z miejscem właściwego XVI-wiecznego dworu Zygmunta Augusta w samym Knyszynie.

Jezioro Zygmunta Augusta, Czechowizna, . Duży sztuczny zbiornik utworzony w XVI wieku przez spiętrzenie Nereśli. Nazywany jest również Jeziorem Czechowskim. Ma obecnie około 450 ha powierzchni i służy przede wszystkim gospodarce rybackiej, m.in. hodowli karpia. Obowiązuje zakaz kąpieli – nie należy traktować go jako kąpieliska.

Kalinówka Kościelna – wieś na północ od Knyszyna z drewnianym kościołem św. Anny z XVIII wieku i zabytkowym drewnianym lamusem.
Puszcza Knyszyńska – rozległy kompleks leśny rozpoczynający się na wschód od miasta; szlaki piesze i rowerowe, rezerwaty i niewielkie leśne miejscowości.
Tykocin – historyczne miasteczko nad Narwią, około 25 km na południowy zachód.
Białystok – około 30 km na południowy wschód.
Mońki – miasto powiatowe około 14 km na północny zachód.
Biebrzański Park Narodowy – bagna Biebrzy i rozległe tereny obserwacji ptaków na północny zachód od Knyszyna.